Ελένη Λαδιά


Ποιητές και αρχαία Ελλάδα
Σικελιανός, Σεφέρης, Παπαδίτσας
Γνωρίζω πως αυτή η εργασία έχει δειγματοληπτική μονάχα αξία: ο “χρόνος” και ο “χώρος” του βιβλίου ήταν απαρχής περιορισμένος. Το θέμα είναι τεράστιο, η αρχαία Ελλάδα ανεξάντλητη και οι νεοέλληνες ποιητές με τις αρχαιοελληνικές αναφορές πολλοί. Λόγου χάρη, πρώτος και κυριότερος ο Κωστής Παλαμάς. Η χορηγία του εκδοτικού οίκου “Οι Εκδόσεις των Φίλων”, που μου εδόθη για δύο χρόνια (1980-82) για τη συγγραφή αυτού του βιβλίου, μου πρόσφερε την ευκαιρία να ασχοληθώ με το θέμα, που ιδιαίτερα αγαπώ: την εντόπιση των αρχαιοελληνικών αναφορών σε νεοέλληνες ποιητές μας. Γιατί από το 1971 στις εργασίες μου για τον Καβάφη, εκτός των άλλων άρθρων, αντιστοίχισα καβαφικούς στίχους σε παραστάσεις αρχαιοελληνικών αγγείων…

Φρειδερίκος και Ιωάννης
“Το σούρουπο εισχωρούσε δειλά στο δωμάτιο κι εγώ περιεργαζόμουν τις φωτογραφίες σας. Το άγριο προφίλ του Φρειδερίκου με τα φοβερά μουστάκια, το τεράστιο καμπυλωτό μέτωπο και τα πυκνά μαλλιά έρχονταν σε συμπληρωματική εναρμόνιση με το λιπόσαρκο πρόσωπο του Ιωάννη, που το καλογερίστικο σκουφί κάλυπτε μαζί με τα γένεια όλη σχεδόν την μορφή, τονίζοντας τα τεράστια, ασκητικά μάτια. Το βλέμμα σας ήταν κοινό: ένα βλέμμα άγριας ονειροπόλησης, πάνω και πέρα από τα ανθρώπινα, το ολόλαμπρο, απόσκομο βλέμμα του ερημίτη.”

Η Χάρις
Επανέλαβε συλλογισμένος: “Ναί, ίσως έχεις δίκιο. ‘Ισως το άλλο όνομα της ελευθερίας να είναι μοίρα”.
“Ναί” ξανάρχισε πιο θαρρετά η Ελπίδα” η μόνη μου ελευθερία ήταν να δρώ στον χώρο του αρνητικού. ‘Οταν μεγάλωσα, εννόησα πώς έλειπαν τα εφόδια για να γίνω η έγχρωμη φωτογραφία, κι απέμεινα το αρνητικό της. ‘Ολα θαμπά και κρυφά, τίποτα στην επιφάνεια, τίποτα γνωστό. ‘Εγινα πολύανδρη όχι από προστυχιά, ούτε για να κερδίσω κάτι, όχι. ‘Εγινα πολύανδρη από τη βαθιά μου επιθυμία να πρωταγωνιστώ στους διάφορους δεσμούς, να έχω θεατές και ακροατές, θαυμαστές δηλαδή.
‘Ετσι δημιούργησα τον μικρό μου χώρο, με μικρούς θαυμασμούς, μικρά πάθη – όλα μικρά, αγαπητέ μου Βασίλη, όλα μικρά, κι ας αηδίαζα τόσο τη μετριότητα. Οι άνδρες που με πλησίασαν ήταν κι αυτοί μικροί, άσχετα αν η διάθεση και η ανάποδη φαντασία μου τους έδινε ιδιότητες που δεν είχαν. Αν κάποιος, για παράδειγμα, από τους εραστές μου διέθετε κάποιο καλλιτεχνικό ταλέντο, εγώ ήμουν έτοιμη να διαγνώσω τρομερές επιτυχίες του. Κι έτσι, προβάλλοντας ακριβώς δικές μου φιλοδοξίες, τον έκανα να πιστεύει πως είναι σπουδαίος, μέχρι που να ανακαλύψει έντρομος πώς δεν ήταν ούτε Μπαλζάκ ούτε Σοπέν. Κι έτσι δυσπιστούσε σε μένα, ίσως και να με μισούσε. Όλα όμως γίνονταν στα κρυφά, υποχθόνια, και ο πόνος και τα όνειρα κρυφά· το αληθινό τους έδαφος ήταν η υποζωή…”

Ποταμίσιοι έρωτες
Το νέο μυθιστόρημα της Ελένης Λαδιά ξεδιπλώνει, με το χάρισμα μιας γλώσσας γεμάτης αντηχήσεις, το βάθος της ανθρώπινης υπόστασης. Το μυθικό υπόβαθρο συνυπάρχει με τη σύγχρονη καθημερινότητα. Οι ήρωες του βιβλίου έχουν τουλάχιστον δύο όψεις: διαθέτουν τη δύναμη των αρχετύπων και την ευλυγισία της δράσης τους στο παρόν. Άλλοι είναι παγιδευμένοι σε μυθολογικά πρότυπα, όπως η κόρη που ερωτεύεται μέχρι μονομανίας, ο πατέρας που θέλει να γίνει θεός κι η μητριά που ζει ιδιαίτερα άγριες καταστάσεις, κι άλλοι κινούνται ελεύθερα στον ενεστώτα χρόνο συνειδητοποιώντας, ωστόσο, τη σχέση τους με μακρινούς προγόνους. Κι όλοι τους συνεχίζουν την πορεία τους υπό το βάρος ή το φως του πεπρωμένου.
Οι δυο γυναίκες-συγγραφείς του μυθιστορήματος αμφιταλαντεύονται για την εξέλιξή του περιπαίζοντας, έτσι, την αναγνωστική μας αγωνία και τα ήθη της μυθιστορηματικής τέχνης.
Μιά μουσική υπόκρουση μας συντροφεύει ως το τέλος: ο ήχος της υδάτινης ροής. Τα ύδατα του ποταμού-θεού, του ποταμού-ανθρώπου, του ποταμού-εραστή.

Θεών και ανθρώπων συναντήσεις
Κάποτε οι θεοί συναντήθηκαν με τους ανθρώπους· γίνανε μάλιστα ομοτράπεζοι και ομόκλινοι. Όμως αυτή η συναναστροφή είχε ένα όριο· οι θνητοί δεν έπρεπε να το ξεπεράσουν, γιατί κάθε υπέρβασή του ήταν “ύβρις” και η τιμωρία ερχόταν πάντα σε χρόνο απροσδιόριστο. Η μυθολογική αλλά και η ποιητική αλήθεια το βεβαιώνουν.
Πόση “πραγματικότητα” υπάρχει σ’ αυτήν την αλήθεια δεν έχει σημασία. Σημασία όμως έχει πως αυτή η αλήθεια περιέχει σοφία και γίνεται -είτε με τον τρόπο της αποδοχής είτε της αποφυγής- πυξίδα για τα μετέπειτα γένη των ανθρώπων.
Τα πρόσωπα σε τούτα τα μυθολογικά αφηγήματα είναι προϊόντα έμπνευσης και τύχης. Η έμπνευση έφερε μόνο τα δύο μυθολογικά ζευγάρια: το χθόνιο (Θησεύς και Αριάδνη) και το υποχθόνιο (Πλούτων και Περσεφόνη). Η τύχη έβγαλε τα υπόλοιπα από τις ακροστιχίδες των τεσσάρων ονομάτων. Έτσι εμφανίστηκαν: η τυμπανοχαρής Ρέα, η δισυπόστατη Ινώ-Λευκοθέα, η φιλέρημη και μοναχική Εκάτη, ο υβριστής του θεού Σαλμωνεύς, ο θεολόγος Ορφεύς με τη μαγική του λύρα, η κόρη του Διός Ελένη, ο Υάκινθος, το αγόρι-ανθός, και άλλες μυθολογικές μορφές που φθάνουν και στον παροντικό χρόνο με τις επικλήσεις της αφηγήτριας.

Ψυχομαντεία και ο υποχθόνιος κόσμος
Όμως μες στην χαρούμενη εορτή των Ανθεστηρίων, όπου ο οίνος έρρεε άφθονος κι έπαιρναν όλοι, ακόμη και τα μικρά παιδιά με τα ζωγραφισμένα λαγηνάκια τους, υπήρχε και η Ημέρα των Ψυχών, όπου νεκροί και ζωντανοί συνυπήρχαν. Το βράδυ της δεύτερης ημέρας ήταν θλιβερό και πένθιμο. Πήγαιναν στους νεκρούς προσφορές από όσπρια, την λεγόμενη πανσπερμία, και έκαναν σπονδές με ύδωρ στους τάφους τους. Τα φαντάσματα των νεκρών τριγύριζαν σε όλη την πόλη προκαλώντας δέος.
Την ημέρα των Χύτρων τελείωνε η εορτή και λεγόταν η παροιμιώδης πλέον φράση: “Θύραξε Κάρες, ουκετ’ ανθεστήρια”· Φύγετε (έξω από την θύρα) Κήρες, δεν υπάρχουν πια Ανθεστήρια.
Η ημέρα των νεκρών είχε λήξει, κι αυτοί έπρεπε να ξαναγυρίσουν στους τάφους τους.
Βλέπεις πώς ακόμη και τους πιο αγαπημένους μας νεκρούς, δεν τους θέλουμε παρά μόνο για μία ημέρα του έτους. Ακόμη μας ταλανίζει η σκιά τους και το νεκρικό μίασμα.

Ο μαύρος Ερμής
Γιατί εξακολουθούμε να εκδίδουμε διηγήματα; Ίσως επειδή αποτυπώνουν την ουσία της λογοτεχνίας, τον σκληρό της πυρήνα, αποκαλύπτοντας έτσι τον αληθινό συγγραφέα. Με χαρμόσυνη πεποίθηση επανεκδίδουμε λοιπόν στον παρόντα συγκεντρωτικό τόμο τρεις παλαιότερες συλλογές διηγήματων της Ελένης Λαδιά, μια συγγραφέως η οποία ξεχωρίζει στο ελληνικό συγγραφικό τοπίο με τις επιδόσεις της σε αυτό το είδος, το οποίο δεν εγκατέλειψε ποτέ.
Πρόκειται για τις συλλογές “Παραστάσεις κρατήρος” (1973), “Ο μαύρος Ερμής” (1977) και “Ο σχιζοφρενικός θεός” (1983)…

Η γυναίκα με το πλοίο στο κεφάλι
Μια Ελληνίδα ταξιδεύει στη σύγχρονη Αλεξάνδρεια και στην Αλεξάνδρεια των ελληνιστικών χρόνων μέσα από το ταξίδι της μνήμης. Η γυναίκα με το πλοίο στο κεφάλι -προσωποίηση της ναυτικής υπεροχής της Αλεξάνδρειας- αναβιώνει σε μια νουβέλα σταθμό στο έργο της Ελένης Λαδιά.
Δυο ερωτικές ιστορίες στη ζωή μιας γυναίκας συμπλέκονται και μας καθοδηγούν, αιώνες πριν από την παγκοσμιοποίηση, στη μητρόπολη της οικουμενικότητας.
Στην πρώτη ιστορία ένα ζευγάρι ειδωλολατρών ζει την καταστροφή του ναού του Σεράπιδος από τη μανία των χριστιανών. Στη δεύτερη, ένα ζευγάρι ορθοδόξων χριστιανών διώκεται -μαζί με τον Μέγα Αθανάσιο- από τους οπαδούς του αρειανισμού. Το βιβλίο κλείνει καθώς η αφηγήτρια φεύγει από την πόλη παίρνοντας μαζί της κοράλλια και τέρατα.

Μυθολογικά παράδοξα και ένα διήγημα
Μήπως ολόκληρη η μυθολογία δεν είναι μια παραξενιά; θα αναρωτιόταν κάποιος βλέποντας τον τίτλο. Παραξενιά όμως ως προς τί; μόνον όταν συγκρίνεται με την πραγματικότητα, όπως ο κόσμος του ονείρου και της φαντασίας. Ανεξάρτητοι όμως οι τέσσερις κόσμοι, ωστόσο, (πραγματικός, ονειρικός, μυθολογικός, φανταστικός) και μη συγκρινόμενοι, (αφού άλλωστε μόνον τα όμοια συγκρίνονται) παρουσιάζουν μία δομή και μία λογική διάρθρωση. Διαθέτουν νόμους, κρυφούς ή φανερούς.
Το παράδοξο, το παράξενο, το μη σύνηθες φυτρώνει όπου υπάρχει νομοτέλεια σπάζοντας έτσι την αλυσίδα της οποίας δομής.
Στο βιβλίο περιγράφονται μερικά μυθολογικά παράδοξα, που είναι επιλογή της συγγραφέως. Αναφέρεται μια σπουδαία περίπτωση κατοπτρομαντείας, το θέμα του υπογείου σε σχέση με τα πνεύματα σπουδαίων ατόμων, ένα νησί, όπου έζησαν θνητοί θεοί, η εορτή του έρωτος, (πανάρχαιη ελληνική εορτή), η πρώτη πόλη του κόσμου, το συγκινητικό περιστατικό για την κρεμασμένη κούκλα των Δελφών, τα ανθρωπόψυχα πουλιά του τρωικού ήρωος Διομήδους, τα παράξενα πλοία, το πανάρχαιο άβατο για τις γυναίκες, η θεραπεία των τρελών κοριτσιών και άλλα. Ανάμεσα τους υπάρχει και το διήγημα “Πύρρος ο Δήλιος ψαράς”, στο οποίο περιγράφεται το θαύμα των μετενσαρκώσεων του φιλοσόφου και μύστη Πυθαγόρα. Όλα αυτά τα παράδοξα συνιστούν έναν κόσμο μαγευτικό, ο οποίος επιδέχεται πάμπολλες ερμηνείες.

Ταραντούλα
Η “Ταραντούλα” συνδέει τον παλαιό κόσμο με τον δικό μας κατά τρόπο αβίαστο, σαν ριπές από αέρα που εισχωρούν στους ιδιωτικούς μας χώρους και στους τόπους της ζωής μας. Ο ανώνυμος αφηγητής του νέου μυθιστορήματος της πολυβραβευμένης Ελένης Λαδιά μας παρουσιάζει αρχικά έναν συγγραφέα, τον Ευμένη, ο οποίος, απογοητευμένος από τη ζωή της πρωτεύουσας και την πορεία της τέχνης, αποφασίζει να μην ξαναγράψει μυθιστόρημα.
Στο εξής ο Ευμένης θα ασχολείται με τη συγγραφή μελετών επειδή τις θεωρεί πιο ωφέλιμο είδος. Εγκαθίσταται λοιπόν σε ένα ορεινό χωριό με αλλόκοτα πρόσωπα, όπου συμβαίνει και ένα φονικό. Εξαναγκασμένος ωστόσο από την έμπνευση που τον κυνηγά, αρχίζει να γράφει παράλληλα και τα δύο είδη.
Η δομή του βιβλίου γίνεται έτσι τρίπτυχη: ο ανώνυμος αφηγητής περιγράφει την εμπειρία του Ευμένη στο χωριό. Ο Ευμένης γίνεται με τη σειρά του αφηγητής, δηλαδή μυθιστοριογράφος και δοκιμιογράφος. Στο μυθιστόρημά του, που έχει τον τίτλο “Ταραντούλα”, εμφανίζεται η σκοτεινή πλευρά των ηρώων, ενώ στο μελέτημα, που έχει τον τίτλο “Η Λογική των ανθρώπων”, ζωντανεύουν οι φυσιογνωμίες των αιρετικών και τα κινήματά τους μέχρι τον 4ο μ.Χ. αιώνα. Το τέλος είναι εντελώς απρόβλεπτο.
Η διαπλοκή των ανθρώπινων καθημερινών παθών με τα μεταφυσικότερα ή παράλογα πάθη των μαχητών της θρησκείας μας δίνει ένα μυθιστόρημα πρωτότυπο και συναρπαστικό. Πρωτότυπο, καθώς κανένας άλλος μυθιστοριογράφος δεν καταπιάστηκε ως τώρα με το τι σημαίνει πρακτικά μια αληθινά “αιρετική” προσέγγιση του βίου. Συναρπαστικά, γιατί οι Νεοέλληνες ήρωές του καταβυθίζονται στα πάθη τους φέρνοντας τον αναγνώστη σε επαφή με τον ίδιο του τον εαυτό. Ένα καινοτόμο μυθιστόρημα που μας αφυπνίζει ως απαιτητικούς αναγνώστες.

Οι Έλληνες παίδες στην αρχαιότητα
Το βιβλίο προσπαθεί να καλύψει όλες τις πτυχές που αφορούν το παιδί στην ελληνική αρχαιότητα. Είναι χωρισμένο σε κεφάλαια για την καλύτερη επεξεργασία του ομολογουμένως τεράστιου υλικού.
Το κεφάλαιο με την παιδική ηλικία των θεών περιλαμβάνει αυτούς για τους οποίους έχουμε μαρτυρίες σχετικά με την παιδική τους ζωή. Το ίδιο συμβαίνει και για την παιδική ηλικία των ηρώων.
Στο κεφάλαιο με τον υπότιτλο “Μικρή πινακοθήκη παιδιών” περιγράφονται ιδιαίτερες περιπτώσεις, όπως είναι: ο παράξενος Τελεσφόρος, ο Αρποκράτης το αλεξανδρινό αγόρι, ο Αρχέμορος το παιδί του θανάτου, ο Παλαίμων το παιδί με το δελφίνι, ο Ίαμος το παιδί των μενεξέδων, ο Τήλεφος ο γιος της ιέρειας, ο Ίων το παιδί του ναού, ο Γλαυκός το αναστημένο παιδί, η Αταλάντη το ταχύποδο κορίτσι, ο Οιδίπους το βρέφος του Κιθαιρώνος, ο Έρως, το γελαστό παιδί. Αναφέρεται επίσης η σχέση των παιδιών με τα φίδια.
Στο κεφάλαιο “Τα παιδιά των Μυστηρίων” εξετάζονται: ο Διόνυσος Ζαγρεύς το κερασφόρο παιδί, ο Καδμίλος ο παις των Καβείρων και ο Ίακχος, το παιδί των Ελευσίνιων μυστηρίων. Επίσης θίγονται θέματα όπως οι “Άνακτες παίδες”, τα μαυροφορεμένα παιδιά στο τέμενος της Ακραίας Ήρας, τα παιδιά Ιερείς, και ο παις αφ’ εστίας.
Στο κεφάλαιο για τις εορτές περιγράφονται τα παιδιά στα Αρρηφόρια, στις εορτές της Αρτέμιδος, στα Απατούρια, στις Γυμνοπαιδίες, στο Σεπτήριον, καθώς και η συμμετοχή τους στα Ανθεστήρια, τα Πυανέψια, τα Τιθηνίδια, τα Ηράκλεια του Κυνοσάργους, τα Αγραύλια και τα Αμφιδρόμια.
Στα κεφάλαια για την παιδεία, καθώς και για την παιδεραστία τα ίδια τα κείμενα μιλούν για το θέμα.
Η γνωστή λογοτέχνης Ελένη Λαδιά, με σπουδές στην Αρχαιολογία και την θεολογία συνδυάζει την επιστημονική γνώση με τη χάρη της λογοτεχνικής γραφής, πού τέρπει τον εραστή του είδους αναγνώστη.

Ο αγαπημένος του όντος
Κείμενα για την ποίηση του Δ.Π. Παπαδίτσα
Οι ποιητικές εικόνες του Παπαδίτσα περικλείουν το σύμπαν, γιατί ως θάλεγε ο Ηράκλειτος ούτε λέγουν, ούτε κρύπτουν, αλλά σημαίνουν. “Στο κάθε βήμα μια έκρηξη ελαιώνα έσπαγε δε διαμαντικά το μάτι”.
Αν κινήσουμε με τη δύναμη της φαντασίας μας αυτές τις ποιητικές εικόνες, που η κάθε μία σημαίνει κι ένα πολυδιάστατο ερώτημα, μας αποκαλύπτεται ένε έγχρωμο, οργιαστικό σύμπαν, μια πηγή κρυφή που υποδηλώνεται από τον ήχο της, ένα βουνό, όπου μέσα του ενυπάρχουν η “κίνηση” κι ο “πετρωμένος αιώνας”, και πάνω απ’ όλα η θαυμάσια ταύτιση του ανθρώπου με τα νησιά, τις πέτρες, τον αέρα και τα δέντρα.
Η ποίησή του είναι συμπαντική, ακριβώς γιατί το υποκείμενο σπάει στα όρια του αυτισμού του και διαχέεται σε όλο τον ενόργανο και ανόργανο κόσμο, σε όλα τα αστρικά και γήινα.

Ο ονειρόσακκος
“Σου μιλώ και σε μεταφέρω στην μνήμη μου, πάντα μαζί μου είσαι από εκείνο το ζεστό αιγυπτιακό μεσημέρι. Το παρελθόν, παρόν και μέλλον μου γέμισαν από σένα, ήμουν αμέριμνη προτού σε δω, όχι δεν φανταζόμουν πως θα υπήρχες έτσι, με μισό σώμα, ακουμπισμένο σε βρώμικο έδαφος και γύρω σου φωνές, θόρυβοι και ζέστη αφόρητη. Ζούσες όμως αγωνιούσες και ήλπιζες. Άπλωνες τα χέρια για να τραφείς.
Φοβάσαι τον θάνατο, γλυκέ μου φίλε, φοβόμαστε όλοι και πολλαπλασιαζόμαστε, φιγούρες χωρίς πόδια και χέρια, χωρίς λαλιά και ακοή, και παρακεί τα ποτάμια κι οι θάλασσες, υδάτινες ζωές και νερό, άφθονο νερό για την έρημο. Θα ήθελα να σε ξαναβρώ, να σε ρωτήσω, ίσως σοφός κι ανάπηρος να ξέρεις: είναι αλήθεια πώς οι ποταμοί και οι θάλασσες έγιναν από τα δάκρυα των ανθρώπων;”
Η συλλογή διηγημάτων “Ο Ονειρόσακκος” είναι μία συνομιλία με τα όνειρα, τα φαντάσματα, τους δολοφόνους, τα θαύματα, τους νεκρούς και τους ερωτευμένους ανθρώπους. Ωστόσο όλες οι περιπτώσεις αποπνέουν μία ελπίδα, όμοια με ροδαυγή. Οι σκοτεινές πτυχές της πραγματικότητας φωτίζονται από διπλές ερμηνείες, συνθέτοντας έτσι το πολύφυλλο άνθος του κοσμήματος-κόσμου.

Δαιμονολογία ή Λόγοι περί δαιμόνων
“Ο δαίμων υπήρξε περισσότερο μια αφηρημένη έννοια και λιγώτερο ενσαρκωμένη μορφή. Στον Όμηρο η λέξη για τα πρόσωπα σημαίνει τον θεοειδή, τον όμοιο με τους θεούς, ενώ για τα πράγματα το θαυμαστό. Η κλητική του επίσης είναι διττής σημασίας: δηλοί τον αξιοθαύμαστο αλλά και τον δυστυχή. Η ετυμολογία είναι από το ρήμα δαίω, δαίνυμι, και σημαίνει αυτόν που διανέμει, διαμοιράζει τις ανθρώπινες τύχες. Αργότερα ο Πλάτων στον Κρατύλο του θα ασχοληθεί με την ετυμολογία του δαίμονος εξάγοντας την λέξη από το επίθετο δαήμων, που σημαίνει ο σοφός, ο γνώστης, ο έμπειρος.
Η έννοια του δαίμονος αλλάζει με τις εποχές και οι δραστηριότητες του ποικίλλουν. Σε αρχαιότερες εποχές οι δαίμονες είναι οι υπηρέτες των Θεών και οι διαβιβαστές των θελημάτων τους, κάτι σαν τους χριστιανικούς αγγέλους. Αργότερα αποκτούν μια διφυή υπόσταση, ενώ κατά την χριστιανική επικράτηση μεταλλάσσονται σε πνεύματα του κακού.”
Η παρούσα, πρωτότυπη αρχαιογνωστική μελέτη αναφέρεται στην έννοια αλλά και στην ύπαρξη του δαίμονος, από τους κρητομυκηναϊκούς μέχρι τους ύστερους νεοπλατωνικούς χρόνους. Εξετάζονται τα είδη των δαιμόνων, όπως ο δαίμων της Τύχης, ο αγαθοδαίμων, ο Σωσίπολις, ο Τελεσφόρος, οι Κήρες, η Εμπούσα κ.ά.

Σημερινές Ελληνίδες με πανάρχαια ονόματα
Προτού αρχίσω την συγγραφή του βιβλίου είχα έναν σκοπό: να πείσω τις ελληνίδες μητέρες να βαπτίζουν τις θυγατέρες τους με τα αρχαιοελληνικά μας ονόματα. Αργότερα η ίδια η θεματολογία του με ταξίδεψε σε όλες τις γωνιές της μυθολογίας. Το ταξίδι ήταν ωραίο και μεγάλο: είδα θεούς και θεές, βασιλιάδες και βασίλισσες, νύμφες που πέθαιναν με τα δένδρα τους, μπήκα στης σπηλιές άλλων νυμφών, άκουσα τους αυλούς των ποιμένων, παρακολούθησα φονικά και αναλήψεις ηρώων στον Όλυμπο, έμαθα για έρωτες που υψώθηκαν στον ουρανό αλλά και για άλλους που μετεβλήθησαν σε άσπονδο μίσος. Δροσίστηκα από τις κρήνες και τον αέρα των βουνών, μπήκα σε θάλασσες και αντάμωσα Τρίτωνες και Νηρηίδες. Οι αρχαιαοέλληνες συγγραφείς, οι πηγές μου, με δίδαξαν πάμπολλα πράγματα με την σοφία τους. Κάθε όνομα ήταν και μία συναρπαστική ιστορία. Μαζεύτηκαν πολλές μαγευτικές ιστορίες που τις άκουγα με την προσήλωση της νυμφόληπτης ή αλαφροίσκιωτης. το ταξίδι, όμως, όσο κι αν ήταν ωραίο, ήταν μεγάλο και στο τέλος κουραστικό. Γι΄ αυτό συνιστώ: Οι χαλκέντεροι ας διαβάσουν μονομιάς το βιβλίο, οι ονειροπόλοι αποσπασματικώς. Ελένη Λαδιά

Οι θεές
Μια ευφάνταστη κόρη συμβιώνει με την υπερήλικη και πολύ πιο γήινη μητέρα της. Η μυθιστορία ανατρέχει συχνά στο παρελθόν τους, το οποίο συμπίπτει με το πρόσφατο ιστορικό παρελθόν της ρημαγμένης χώρας μας. Φτώχεια, αγροτική και βουκολική παραμεθόρια Ελλάδα, οικογενειακή μετανάστευση στην Αθήνα προς αναζήτηση καλύτερης ζωής. Αλλά και νεραϊδοϊστορίες, ξωτικά και παραδόσεις τραγουδισμένες, που φτάνουν μέχρις εμάς ως απόηχος μιας απώτατης εποχής, καθώς οι ηρωίδες του σύγχρονου μυθιστορήματος μετατρέπονται σε γήινα αποτυπώματα των αρχαίων θεαινών.
Ζωή και θάνατος διαπλέκονται σε μια αρμονική και διόλου τρομώδη συνέχεια. Εμφύλιος σπαραγμός και καθημερινότητα συνθέτουν έναν μοναδικό καμβά σε αυτό το νέο, το πλέον ευρύ και βαθύ μυθιστόρημα της Ελένης Λαδιά, με τη μοναδικότητα της σχέσης μητέρας-κόρης στο επίκεντρό του. Η Λαδιά μεταφέρει ως κόρην οφθαλμού τα αποτυπώματα χιλιάδων χρόνων ελληνικής τοπογραφίας, με τη μοναδική εκείνη συγγραφική άνεση που μπορεί να συναναστρέφεται τον Όμηρο και τον σημερινό μετανάστη στην ίδια φράση.

Τα άλογα των συγγραφέων
Μικρά δοκίμια
“Φαίνεται”, γράφει η Ελένη Λαδιά, “πως υπάρχει μια αστρική τροχιά όπου είναι γραμμένοι οι διαφορετικοί δρόμοι και σκοποί μας”.
Όταν πολλές τροχιές συγκλίνουν, δημιουργείται μια κοινότητα αναγνωστών που αναζητούν νόημα. Κι αυτό το νόημα λίγοι συγγραφείς είναι σε θέση να το προσφέρουν. Η μεγάλου εύρους συγγραφέας Ελένη Λαδιά μάς το παρέχει αφειδώς, καθώς καταδύεται σε αρχαίους και σύγχρονους κόσμους με περισσή άνεση.
Στα σύντομα κείμενα του βιβλίου, η συγγραφέας ανοίγει νέες και απάτητες διόδους προς τη γλώσσα, τα συγγραφικά παρασκήνια, τον μύθο και τη φιλοσοφική αναζήτηση, και, τέλος, την τέχνη της ύπαρξης μέσα από παραδείγματα φίλων που έφυγαν.
Αρκεί να ρίξεις μια ματιά στα περιεχόμενα, αγαπητέ αναγνώστη. Η αλχημεία της γραφής είναι εδώ.

Η σημασία το ξένου
Το θέμα τού “Ξένου” απασχόλησε και απασχολεί αιωνίως τον ανθρωπο. Ποιος ο ορισμός του Ξένου και ποια η αντιμετώπισή του;
Η συγγραφέας του βιβλίου για να εντοπίσει την σημασία του Ξένου ανατρέχει στον Όμηρο, στον Πλάτωνα, στον Αριστοτέλη, στον Πλούταρχο, στους Στωικούς, στον Καβάφη, στην Ελληνιστική εποχή, στον Χριστιανισμό, και φτάνει στην σημερινή εποχή με το μεγάλο δίλημμα: Πρέπει να υποδεχόμαστε και να φιλοξενούμε τον Ξένο;
Ή πόσο κίνδυνο διατρέχει μια μικρή πατρίδα, όταν την κατακλύζουν εκατοντάδες πρόσφυγες και μετανάστες, κυνηγημένοι από τον πόλεμο και τις κακουχίες της δικής τους πατρίδας;
Υπάρχει τελικά απάντηση στο μεγάλο αυτό δίλημμα;

Η Φερέοικη
Στο τελευταίο μυθιστόρημα της Ελένης Λαδιά αποσυμπλέκονται τα πλέον δύσβατα και τα πλέον καίρια νήματα της ανθρώπινης ύπαρξης: το νόημα του θανάτου, το νόημα της ανάστασης, ο κατευνασμός του πένθους. Η “Φερέοικη” διαβάζεται απνευστί (ή βλέπεται σαν όνειρο). Σε αυτήν πρόσωπα ρεαλιστικά, αλλά και πρόσωπα κατ’ εικόνα της συγγραφέως, σκηνές κοινωνικής ιστορίας και συγγραφικές τεχνικές αποσυμβολοποιούνται και προσφέρονται στον αναγνώστη ως μια απολαυστική σημερινή και ταυτόχρονα αρχαία αφήγηση, όπου οι ήρωες φτάνουν μέχρι τη χώρα της Μνήμης και μέχρι τις πύλες του Άδη, για να αποδεχθούν τελικά την ανθρώπινη μοίρα.
Γιατί ο άνθρωπος κουβαλά το πεπρωμένο του όπως τα φερέοικα ζώα το όστρακό τους.

Άρθρα για την Καβαφική ποίηση
Οι λέξεις “ελληνικά”, “Ελλάδα”, “ελληνικός” είναι έτσι τοποθετημένες στα ποιήματα ώστε ξεχωρίζουν: λάμπουν σαν χρυσοί σφραγιδόλιθοι. Η Ελλάδα του Καβάφη διακρίνεται μέσα στους άλλους πολιτισμούς, πού κυοφόρησε η Μακεδονική κατάκτηση. Δεν είναι η ναρκισσευομένη Ελλάδα του έκτου και πέμπτου αιώνα, είναι μέλη της Ελλάδος, ποσότητες αίματος πού μεταγγίζονται στις μεγάλες φλέβες των ασιατικών χωρών. Μια Ελλάδα πού διαρκώς παλεύει και συγκρίνεται, ο σπόρος τελικώς, πού γονιμοποιεί ξένες τέχνες και εμπειρίες. Λερναία ύδρα με πάμπολλα κεφάλια στην Αίγυπτο, Συρία, Ινδίες και Βακτριανή.

Μυθιστορήματα
Χι ο Λεοντόμορφος (1986)
Η θητεία (1996)
Τα άλση της Περσεφόνης (1997)
Η Χάρις (2000)
Ποταμίσιοι έρωτες (2002)
Ταραντούλα (2008)

Νουβέλες
Η γυναίκα με το πλοίο στο κεφάλι (2006)
Η Φερέοικη (2016)

Διηγήματα
Χάλκινος ύπνος (1980)
Ωρογραφία (1995)
Ο έτυμος λόγος (1998)
Ο μαύρος Ερμής (2005)
Μυθολογικά παράδοξα και ένα διήγημα (2007)
Ο ονειρόσακκος (2012)

Μελέτες – Δοκίμια – Ερμηνεία – Κριτική
Ποιητές και αρχαία Ελλάδα (1983)
Φυσιογνωμίες τόπων (1992)
Εξ Αιγύπτου (1995)
Ψυχομαντεία και ο υποχθόνιος κόσμος (2005)
Οι Έλληνες παίδες στην αρχαιότητα (2010)
Ο αγαπημένος του όντος (2011)
Δαιμονολογία ή Λόγοι περί δαιμόνων (2012)
Σημερινές Ελληνίδες με πανάρχαια ονόματα (2015)
Το ποικιλόγραφο βιβλίο (2016)
Τα άλογα των συγγραφέων (2016)
Η σημασία το ξένου (2016)
Άρθρα για την Καβαφική ποίηση (2016)

Πεζά
Αποσπασμαστική σχέση (1983)
Οι θεές (2015)

Αφηγήματα
Φρειδερίκος και Ιωάννης (1991)
Θεών και ανθρώπων συναντήσεις (2003)

Βραβεία
Χάλκινος ύπνος – Β’ Κρατικό Βραβείο (1981)
Ωρογραφία – Βραβείο Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών (1991), υποψήφιο για το Ευρωπαϊκό βραβείο (1993)
Η γυναίκα με το πλοίο στο κεφάλι – Κρατικό Βραβείο Διηγήματος (2006)

Συλλογικά έργα
Επιστροφή στον Κωστή Παλαμά (1983)
Σημειογραφία του Στράτη Μυριβήλη (1987)
Πολυφωνία για τον Δ. Π. Παπαδίτσα (1988)
Ολύμπια, Ίσθμια, Πύθια, Νέμεα (2003)
Tenella Kallinike! (2003)
Olympia, Isthmia, Pythia, Nemea (2003)

Μεταφράσεις
Ορφικοί ύμνοι (1997)
Ομηρικοί ύμνοι (1997)
Fedor Michajlovic Dostojevskij, Σημειώσεις από το υπόγειο (2003)
Όμηρος, Νέκυια (2004)

Πηγές: BIBLIONET, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Gema, Αρμός, Εκδόσεις Πατάκη, Ευθύνη

Επισκέψεις: 84